Chiến lược huy động chất xám: Việt Nam xây dựng mạng lưới chuyên gia AI toàn cầu

Việc xây dựng mạng lưới chuyên gia AI Việt toàn cầu là bước đi chiến lược nhằm kết nối trí tuệ trong và ngoài nước, giải quyết các bài toán quốc gia và nâng tầm vị thế công nghệ.

Trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) đang diễn ra khốc liệt trên toàn thế giới, Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc. Bộ Khoa học và Công nghệ vừa chính thức đề xuất Đề án “Thành lập và phát triển mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam toàn cầu” gửi Thường trực Ban Chỉ đạo 57. Đây không đơn thuần là một danh sách lưu trữ tên tuổi, mà là một hệ sinh thái vận hành linh hoạt nhằm huy động tối đa nguồn lực chất xám để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Thực trạng AI tại Việt Nam: Tiềm năng lớn nhưng còn phân mảnh

Nhìn nhận một cách khách quan, AI tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận. Sự hiện diện của các doanh nghiệp công nghệ lớn, các viện nghiên cứu và cộng đồng startup đã tạo nên một diện mạo sôi động. Chúng ta đã thấy những ứng dụng AI thực tế trong tài chính, thương mại điện tử, y tế và quản lý đô thị thông minh.

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên gia, chúng ta đang đối mặt với một nghịch lý: tiềm năng con người rất lớn nhưng năng lực triển khai tổng thể còn hạn chế. Có ba “điểm nghẽn” chính cần tháo gỡ:

• Sự phân tán nguồn lực: Các chuyên gia trình độ cao thường làm việc độc lập hoặc trong các nhóm nhỏ, thiếu một cơ chế kết nối mang tính hệ thống.
• Khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn: Nhiều công trình nghiên cứu AI tại các trường đại học vẫn dừng lại ở mức lý thuyết, chưa chạm tới nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, dẫn đến khó khăn trong thương mại hóa.
• Thiếu sự kết nối quốc tế: Mối liên kết với cộng đồng chuyên gia người Việt tại nước ngoài – những người đang làm việc tại các tập đoàn Big Tech hay các đại học danh tiếng – vẫn còn lỏng lẻo và chưa hiệu quả.

Chi tiết mô hình vận hành Mạng lưới chuyên gia AI Việt toàn cầu

Đề án hướng tới xây dựng một mô hình kết nối mở, tích hợp chặt chẽ giữa ba trụ cột: Nghiên cứu - Đào tạo - Ứng dụng. Thay vì một tổ chức cứng nhắc, mạng lưới này sẽ hoạt động linh hoạt, cho phép các chuyên gia tham gia theo dự án hoặc nhiệm vụ cụ thể tùy theo năng lực và thời gian.

Chiến lược phát triển tài năng và thương mại hóa

Để không lặp lại sai lầm của việc “nghiên cứu cho ngăn kéo”, đề án tập trung vào các hành động thực chất:

• Ươm tạo thế hệ kế cận: Thiết lập cơ chế chuyên gia đầu đàn hướng dẫn trực tiếp cho các nghiên cứu viên trẻ, rút ngắn khoảng cách từ lý thuyết đến thực hành.
• Gắn kết với khu vực tư nhân: Thúc đẩy nghiên cứu dựa trên đơn đặt hàng của doanh nghiệp, đảm bảo sản phẩm đầu ra có khả năng thương mại hóa cao.
• Xây dựng dự án chiến lược: Tập trung nguồn lực vào các bài toán có ý nghĩa cạnh tranh quốc gia, tạo ra những giải pháp AI “Make in Vietnam” có tầm ảnh hưởng khu vực.

Công cụ điều phối và kết nối

Để vận hành trơn tru, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất hai công cụ then chốt: một nền tảng số để quản lý cơ sở dữ liệu chuyên gia và điều phối nhiệm vụ, cùng một Diễn đàn AI Việt Nam toàn cầu tổ chức hàng năm. Đây sẽ là nơi công bố các đột phá công nghệ, thu hút đầu tư và kết nối các nguồn lực quốc tế.

Bài học từ thế giới và kỳ vọng cho tương lai

Việc thành lập mạng lưới không phải là ý tưởng mới, nhưng là yêu cầu cấp thiết. Chúng ta có thể nhìn vào sự thành công của Viện Alan Turing (Anh), mạng lưới ELISE (EU) hay Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Singapore. Điểm chung của họ là khả năng quy tụ những bộ óc xuất sắc nhất xung quanh một mục tiêu quốc gia rõ ràng và một cơ chế vận hành minh bạch, hiệu quả.

Với vai trò chủ trì của Bộ Khoa học và Công nghệ và sự điều phối của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, kỳ vọng lớn nhất là tạo ra một “phản ứng dây chuyền” về tri thức. Khi các chuyên gia hàng đầu thế giới gốc Việt kết nối được với các kỹ sư năng động trong nước, Việt Nam sẽ không còn là nơi chỉ ứng dụng AI, mà sẽ trở thành nơi kiến tạo ra những giải pháp AI có giá trị thực tiễn cao.

Góc nhìn chuyên gia: Để đề án này thành công, điều quan trọng nhất không phải là số lượng chuyên gia trong danh sách, mà là cơ chế đãi ngộ và quyền tự chủ trong nghiên cứu. Khi các nhà khoa học được trao niềm tin và điều kiện làm việc tương xứng, họ sẽ tự nguyện cống hiến cho bài toán của quốc gia.

Bạn nghĩ sao về tiềm năng của AI Việt Nam khi có sự kết nối toàn cầu? Liệu đây có phải là chìa khóa để chúng ta bứt phá trong kỷ nguyên số? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận!