Điều chỉnh Hợp đồng Xây dựng khi Giá Vật liệu Tăng: Quy định & Giải pháp

Điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi giá vật liệu tăng vọt không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là yếu tố then chốt quyết định sự sống còn của nhiều nhà thầu hiện nay.

Trước tình trạng giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng biến động khó lường, Bộ Xây dựng đã có văn bản hướng dẫn các Bộ, ngành và UBND các tỉnh thành về cơ chế xử lý điều chỉnh hợp đồng. Đây là động thái kịp thời nhằm tháo gỡ nút thắt cho các dự án, đặc biệt là những công trình trọng điểm quốc gia đang chịu áp lực chi phí khổng lồ.

Cơ sở pháp lý để điều chỉnh hợp đồng trong trường hợp “Bất khả kháng”

Một trong những điểm gây tranh cãi nhất trong quản lý dự án là việc điều chỉnh đơn giá đối với hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định. Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng, hai loại hợp đồng này về nguyên tắc là không thay đổi giá, trừ khi xảy ra trường hợp bất khả kháng.

Các căn cứ pháp lý hiện hành để xem xét điều chỉnh bao gồm:

• Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi, bổ sung 2020): Quy định về các trường hợp bất khả kháng.
• Nghị định 37/2015/NĐ-CP và Nghị định 50/2021/NĐ-CP: Chi tiết về quản lý hợp đồng xây dựng.
• Luật Đấu thầu 2023 (sửa đổi 2025) và Bộ Luật Dân sự 2015 (Điều 420): Cho phép sửa đổi hợp đồng khi hoàn cảnh thực hiện thay đổi cơ bản.

Lời khuyên chuyên gia: Nhà thầu cần lưu ý rằng “biến động giá” không nghiễm nhiên được coi là “bất khả kháng”. Để được chấp nhận điều chỉnh, đơn vị thi công phải chứng minh được mức độ tăng giá vượt quá khả năng dự phòng rủi ro thông thường và đã áp dụng mọi biện pháp giảm thiểu chi phí nhưng không hiệu quả.

Quy trình thực hiện điều chỉnh giá hợp đồng thực tế

Việc điều chỉnh không diễn ra tùy tiện mà phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình tại Điều 38 Nghị định 37/2025/NĐ-CP. Các bên tham gia hợp đồng cần thực hiện các bước sau:

1. Phân tích tác động: Chủ đầu tư và nhà thầu cùng rà soát thời điểm ký kết, khối lượng đã triển khai và các biện pháp đối phó với giá cả đã thực hiện.
2. Đối chiếu pháp luật: Xác định sự kiện tăng giá thuộc trường hợp “bất khả kháng” hay “hoàn cảnh thay đổi cơ bản”.
3. Thỏa thuận phương pháp: Lựa chọn phương pháp điều chỉnh (theo chỉ số giá hoặc theo giá thị trường), xác định nguồn dữ liệu đầu vào tin cậy để làm căn cứ tính toán.
4. Ký kết phụ lục: Sửa đổi hợp đồng đảm bảo tính minh bạch, tránh thất thoát ngân sách và hài hòa lợi ích.

Cảnh báo: Áp lực 42.300 tỷ đồng lên ngân sách Nhà nước

Số liệu từ Viện Kinh tế xây dựng cho thấy một kịch bản đáng lo ngại: Nếu giá nhiên liệu bình quân tăng 100% so với đầu năm 2026, chi phí xây dựng các công trình giao thông có thể tăng tới 18,45%.

Hiện nay, có 44 dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng đang được theo dõi. Trong đó, phần giá trị xây dựng chưa thi công là 267.000 tỷ đồng. Nếu kịch bản xấu nhất xảy ra, riêng các dự án giao thông trọng điểm sẽ bị đội vốn thêm khoảng 42.300 tỷ đồng. Đây là con số khổng lồ, tạo áp lực trực tiếp lên ngân sách công.

Giải pháp cấp bách từ cơ quan quản lý

Để hạn chế rủi ro, Bộ Xây dựng yêu cầu Sở Xây dựng các địa phương phải:

• Công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng theo tháng (hoặc sớm hơn) để phản ánh đúng thực tế thị trường.
• Quyết liệt kiểm tra, xử lý tình trạng “găm hàng”, đầu cơ cát, đá tại các mỏ vật liệu để bình ổn nguồn cung.

Góc nhìn chuyên gia và bài học cho nhà thầu

Trong bối cảnh “bão giá”, việc quá phụ thuộc vào các hợp đồng trọn gói mà không có điều khoản dự phòng biến động giá là một sai lầm chiến lược. Bài học rút ra cho các doanh nghiệp xây dựng là cần đưa vào hợp đồng các “điều khoản leo thang giá” (Price Escalation Clauses) rõ ràng, quy định cụ thể ngưỡng biến động (%) mà tại đó giá hợp đồng sẽ được điều chỉnh.

Điều này không chỉ bảo vệ nhà thầu khỏi thua lỗ mà còn giúp chủ đầu tư tránh được rủi ro nhà thầu bỏ dở công trình do kiệt quệ tài chính.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Bạn đang gặp khó khăn trong việc thương thảo điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng? Hãy chia sẻ tình huống của bạn ở phần bình luận hoặc liên hệ với chuyên gia pháp lý để được tư vấn chi tiết hơn!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hợp đồng trọn gói có được điều chỉnh giá khi vật liệu tăng không?Có, nhưng chỉ trong trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản theo quy định của Luật Xây dựng và Bộ Luật Dân sự.

Căn cứ nào để xác định mức điều chỉnh giá hợp đồng?Căn cứ vào thỏa thuận trong hợp đồng, chỉ số giá xây dựng do cơ quan nhà nước công bố hoặc giá thị trường tại thời điểm điều chỉnh.

Nhà thầu cần làm gì để được chấp nhận điều chỉnh giá?Nhà thầu cần thu thập đủ hồ sơ chứng minh tác động của biến động giá, các biện pháp đã áp dụng để giảm thiểu chi phí và phối hợp với chủ đầu tư để phân tích, đánh giá theo quy định pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng trọn gói có được điều chỉnh giá khi vật liệu tăng không?

Có, nhưng chỉ trong trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản theo quy định của Luật Xây dựng và Bộ Luật Dân sự.

Căn cứ nào để xác định mức điều chỉnh giá hợp đồng?

Căn cứ vào thỏa thuận trong hợp đồng, chỉ số giá xây dựng do cơ quan nhà nước công bố hoặc giá thị trường tại thời điểm điều chỉnh.

Nhà thầu cần làm gì để được chấp nhận điều chỉnh giá?

Nhà thầu cần thu thập đủ hồ sơ chứng minh tác động của biến động giá, các biện pháp đã áp dụng để giảm thiểu chi phí và phối hợp với chủ đầu tư để phân tích, đánh giá theo quy định pháp luật.