Xóa bỏ khoảng cách cung - cầu lao động: Bước chuyển mình của nghề nghiệp

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua mô hình liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp hiện là chìa khóa vàng để Thủ đô Hà Nội bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Thực trạng “thừa thầy thiếu thợ” hay tình trạng sinh viên tốt nghiệp nhưng không đáp ứng được yêu cầu công việc không còn là chuyện hiếm. Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ: nguồn nhân lực chất lượng cao chính là động lực trung tâm cho mô hình tăng trưởng mới của Hà Nội. Tuy nhiên, để biến chủ trương thành kết quả, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Thủ đô đang phải thực hiện một cuộc “cách mạng” về tư duy đào tạo, chuyển từ cung cấp những gì nhà trường có sang cung cấp những gì doanh nghiệp cần.

Đào tạo “may đo”: Khi nhà trường lắng nghe doanh nghiệp

Thay vì áp dụng một chương trình khung cứng nhắc cho mọi đối tượng, nhiều trường nghề tại Hà Nội đã chuyển sang chiến lược đào tạo “may đo”. Điều này có nghĩa là chương trình học được thiết kế riêng biệt, bám sát yêu cầu kỹ thuật và quy trình vận hành thực tế của từng doanh nghiệp đối tác.

Quá trình này không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh giáo trình mà còn là sự thay đổi toàn diện từ chuẩn đầu ra, cập nhật công nghệ mới cho đến việc chia nhỏ nội dung thành các mô-đun thực hành. Sự tham gia của doanh nghiệp giờ đây sâu sắc hơn: họ không chỉ là đơn vị tiếp nhận thực tập mà còn là những “giảng viên thỉnh giảng”, trực tiếp góp ý chương trình và đánh giá năng lực học viên.

Mô hình “Học nghề có lương” - Đòn bẩy thu hút người học

Tại Trường Trung cấp Nghề Cơ khí 1 Hà Nội, một bước đi táo bạo đã được triển khai: “Học nghề có lương”. Thay vì chỉ học lý thuyết trên giảng đường, học sinh được đưa trực tiếp vào môi trường sản xuất của doanh nghiệp, vừa thực hành vừa nhận đãi ngộ tài chính.

Ông Phạm Quang Vinh, Hiệu trưởng nhà trường, phân tích rằng việc đẩy thời lượng thực hành tại doanh nghiệp lên 30-50% không chỉ giúp học sinh vững tay nghề mà còn giải quyết bài toán kinh tế, tạo động lực cho các em theo đuổi nghề nghiệp. Đây là lời giải thực tế cho bài toán phân luồng học sinh sau trung học, tránh tình trạng đào tạo những nội dung xa rời thực tiễn.

Chiến lược “Đào tạo theo đơn đặt hàng”

Một hướng đi khác hiệu quả không kém là mô hình “đặt hàng” tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Nhà trường không tuyển sinh ồ ạt mà làm việc chi tiết với doanh nghiệp để xác định nhu cầu nhân sự cụ thể trước khi xây dựng chương trình.

Điểm đặc biệt của mô hình này là sự ràng buộc pháp lý thông qua hợp đồng ba bên: Doanh nghiệp - Nhà trường - Gia đình. Điều này đảm bảo sinh viên có việc làm ngay khi tốt nghiệp, thậm chí là trước khi cầm bằng trên tay. Với sự đồng hành của các đơn vị lớn như Tổng Công ty sản xuất thiết bị Viettel hay Hanwha Aero Engines, niềm tin của phụ huynh và học sinh vào giáo dục nghề nghiệp đã được củng cố mạnh mẽ.

Góc nhìn từ doanh nghiệp: Năng lực thực tế quan trọng hơn bằng cấp

Đối với các nhà tuyển dụng, tấm bằng chỉ là điều kiện cần, còn năng lực thực tế mới là điều kiện đủ. Ông Nguyễn Đình Thi, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ ăn uống Minh Đức, khẳng định doanh nghiệp luôn ưu tiên những nhân sự “làm được việc ngay” để giảm thiểu chi phí đào tạo lại.

Tuy nhiên, một khoảng trống mà các trường nghề cần lưu ý là kỹ năng mềm, ngoại ngữ và tác phong công nghiệp. Sự nhanh nhạy của thế hệ trẻ là lợi thế, nhưng tính kỷ luật và khả năng thích nghi trong môi trường chuyên nghiệp mới là yếu tố quyết định sự bền vững của nguồn nhân lực.

Chính sách “đòn bẩy” và tầm nhìn chiến lược của Thủ đô

Để sự chuyển mình này không dừng lại ở vài đơn vị đơn lẻ, Hà Nội đang triển khai những chính sách hỗ trợ mang tính hệ thống. Đáng chú ý là đề xuất hỗ trợ tới 50% học phí cho học sinh nghề giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là hỗ trợ tài chính mà còn là thông điệp định hướng lại dòng chảy phân luồng giáo dục.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, việc phối hợp giữa các trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp thông qua các nền tảng số và ngày hội hướng nghiệp là vô cùng cấp thiết. Mục tiêu là giúp phụ huynh và học sinh nhìn nhận đúng giá trị của học nghề, lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực thay vì chạy theo tâm lý chuộng bằng cấp.

Lời kết và Bài học kinh nghiệm

Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không thể thành công nếu nhà trường và doanh nghiệp hoạt động như hai thực thể tách biệt. Bài học rút ra ở đây là sự “cộng sinh”: Nhà trường có công nghệ và thực tiễn, doanh nghiệp có nguồn nhân lực chất lượng, và người học có tương lai ổn định.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, liệu các trường nghề có kịp thời cập nhật những kỹ năng về AI và tự động hóa vào chương trình “may đo” của mình để không bị tụt hậu? Đây là câu hỏi mở mà cả hệ thống giáo dục nghề nghiệp cần trả lời.

Bạn nghĩ sao về mô hình “học nghề có lương”? Liệu đây có phải là giải pháp tối ưu để thu hút giới trẻ hiện nay? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận hoặc gửi cho chúng tôi những câu chuyện thực tế về đào tạo nghề!